Terugblik op lezing van 14 december 2023 voor het Spine Pain Team MUMC+

Op 14 december 2023 heb ik op uitnodiging van het Spine Pain Team van het MUMC+ in Maastricht mijn lezing ‘Zelfherstel van Binnenuit: optimale mentale voorbereiding op een operatie’ gegeven.

Voor een gezelschap van (orthopedisch) chirurgen, anesthesiologen, artsen in opleiding en andere zorgverleners heb ik mijn eigen succesvolle ervaring met mentale prehabilitatie in voorbereiding op een zware buikoperatie gedeeld. Daarnaast heb ik uitgebreid stilgestaan bij de wetenschap achter de biologische effecten van mindset, stress en overtuigingen van patiënten op postoperatieve uitkomsten.

Een preoperatieve negatieve mindset – angst, piekeren, pessimisme, bezorgdheid – zorgt voor het activeren van de stressrespons en leidt postoperatief tot ongunstigere resultaten zoals meer pijn, onderdrukking van de afweer, verhoogd risico op infecties en complicaties (o.a. delier en ademhalingsstoornissen), vertraagde wondheling, verminderde functionaliteit (bv na een totale knieprothese), misselijkheid en overgeven, langere opnameduur, frequentere heropnames en verhoogde overlijdenskans bij hartoperaties. Andersom blijkt dat patiënten die met optimisme, vertrouwen en openheid de ingreep ondergaan juist minder pijn, sterkere afweer, beter en sneller herstel en betere psychologische aanpassingen na hartoperaties ervaren.

Daarnaast is ook ontzettend belangrijk met welk verwachtingspatroon een patiënt de operatiekamer ingaat, zo blijkt uit de wetenschap achter het placebo-effect en nocebo-effect. Een negatief verwachtingspatroon, bijvoorbeeld over pijn, anesthesie, operatie en de kans op herstel of genezing geeft risico’s voor het optreden van het nocebo-effect: het gezondheidsbeschadigende effect dat ontstaat omdat het brein in reactie op het negatieve verwachtingspatroon ongunstige stoffen en mechanismes activeert die zorgen voor (extra) pijn, langzamer en slechter herstel, misselijkheid bij voorbaat (bij kankerpatiënten die chemotherapie ondergaan) en het ervaren van allerlei bijwerkingen.

Daarentegen is wetenschappelijk aangetoond dat patiënten die met een positief verwachtingspatroon de operatie ondergaan juist kunnen profiteren van het optreden van het placebo-effect: het gezondheidsbevorderende effect dat ontstaat omdat het brein in reactie op het positieve verwachtingspatroon psychoneuro-immunologische en psychoneuro-endocrinologische mechanismes activeert die leiden tot pijn-, depressie- en angstvermindering, sneller en beter herstel alsmede tot positieve veranderingen van het ademhalingsstelsel en het cardiovasculaire en hormonale systeem.

Wetenschappers stellen zelfs dat het verwachtingspatroon een biologische selffulfilling prophecy is: het verwachtingspatroon van een patiënt bepaalt in grote mate diens biologische realiteit, zowel in negatieve als in positieve zin.

Het verwachtingspatroon van patiënten komt tot stand door hun overtuigingen en eerdere ervaringen.

In 2010 vonden ruim 1,4 miljoen operaties plaats in Nederland. Meer dan twee derde van de patiënten is bang en gespannen voor hun operatie, bij hartoperaties is dit 80% waarvan 40% extreme angst ervaart. Angst is altijd al een slechte raadgever maar het is ook een negatieve verwachting voor de toekomst. Daarom is het noodzakelijk om de negatieve overtuigingen van bange patiënten tijdig voor het ondergaan van hun operatie of medische behandeling d.m.v. de door mij ontwikkelde hersentraining in de vorm van meditaties, affirmaties en visualisaties om te buigen naar positieve overtuigingen.

Want uit wetenschappelijke studies blijkt dat deze combinatie van mind-body technieken leidt tot meer ontspanning en vertrouwen, minder pijn en complicaties, versterking van het immuunsysteem, kortere opnameduur en een sneller herstel. Bovendien kan zo een enorme zorgkostenbesparing worden gerealiseerd. Bij patiënten met kanker is in diverse kleinere studies herhaaldelijk aangetoond dat visualisatie gericht op het afweersysteem een positief effect heeft op de afweer, terwijl geleide ontspanningsvisualisatie zorgt voor een significante vermindering van de bijwerkingen van chemotherapie en bestraling en een toename van levenskwaliteit.

De wetenschappelijke onderbouwing ligt er al. Nu nog deze effectieve en veilige hersentraining zo snel mogelijk standaard aanbieden aan alle patiënten die een operatie of zwaardere medische behandeling zoals chemotherapie of bestraling moeten ondergaan.

Met veel dank aan orthopedisch chirurg Mark van den Boogaart voor de uitnodiging!

 

Hier zie je mij samen met orthopedisch chirurg Mark van den Boogaart.