Berichten

Een pleidooi voor geestelijke hygiëne

Dat we geregeld moeten douchen, haren wassen en driemaal daags onze tanden dienen te poetsen leren we al van jongs af aan. Lichamelijke reinheid is immers belangrijk voor het behoud van onze gezondheid.

Maar als het op het welzijn van onze geest aankomt, zijn we blanco. Noch thuis, noch op school leren we hoe we onszelf geestelijk gezond kunnen houden. Gelet op de gevleugelde uitspraak ‘Een gezonde geest in een gezond lichaam’ mag dit totale gebrek aan geestelijke hygiëne opmerkelijk worden genoemd.

Geest en lichaam zijn immers onlosmakelijk met elkaar verbonden. Bovendien leven we in een tijd waarin prestatiedruk en afrekencultuur tot ongekende hoogten zijn gestegen. Een tijd ook waarin we geacht worden om 24/7 bereikbaar te zijn, te voldoen aan fictieve ideaalbeelden en te wedijveren om vluchtige likes. We zijn verworden tot scrollers en swipers in onze eigen ondraaglijke lichtheid van bestaan. Onze hersenen krijgen dagelijks een stortvloed aan informatie waarvan het slechts een klein deel kan verwerken. Gevolg: stress. Allemaal factoren die ons mentaal welbevinden ernstig bedreigen. Desondanks is er in onze maatschappij geen structurele aandacht voor een dagelijks reinigingsritueel voor ons innerlijk.

Mag het dan een wonder heten dat er in Nederland 1,4 miljoen mensen leiden aan burn-out klachten? Uit onderzoek van TNO blijkt dat het gemiddeld aantal dagen werkstress-gerelateerd verzuim in 2019 30 dagen bedroeg. Dit kost het Nederlandse bedrijfsleven 1,8 miljard euro op jaarbasis. Uit een rapport van Hogeschool Windesheim uit 2018 blijkt dat zo’n 39% van de ondervraagde studenten licht tot matige angst- en/of depressieklachten ervaart, een ruime 14% ervaart ernstige angst- en/of depressieklachten en 25% heeft burn-outklachten welke zich uiten in emotionele uitputting.

Omdat we nooit geleerd hebben hoe we met heftige emoties moeten omgaan en hoe we onze geest gezond en veerkrachtig kunnen houden, zoeken we de oplossing voor onze problemen standaard buiten onszelf. Bijvoorbeeld door nóg meer te gaan doen terwijl we al overbelast zijn, door een vlucht in alcohol, drugs, gokken of seks om geestelijke pijn te dempen of door spilzucht in een vergeefse zoektocht naar duiding. Maar geen van deze ‘oplossingen’ is duurzaam omdat de oorzaak van deze problemen van binnen zit en dus ook dáár aangepakt moet worden.

Waarom geen landelijk actieprogramma waarbij kinderen van kleins af aan leeftijdsconform worden onderwezen over het belang van geestelijk welzijn en hoe je dat kunt verwerven én behouden, ook onder uitdagende persoonlijke omstandigheden? Daarbij zou aandacht moeten worden besteed aan zingeving, een gezond gevoel van eigenwaarde, goed leren omgaan met eigen emoties, het aangeven van grenzen, het belang van geestelijke rust, het kweken van zelfvertrouwen en veerkracht alsmede het effect van positieve en negatieve gedachten en gevoelens op gezondheid en levensverwachting.

Zo’n actieprogramma is niet compleet zonder meditatie. Over meditatie zijn vele tienduizenden wetenschappelijke studies verschenen (waaronder die van Harvard Medical School) die als rode draad hebben dat regelmatig mediteren talloze gezondheidsbevorderende effecten heeft. Zo zorgt meditatie voor doorbreking van de stressrespons (vecht- of vluchtmodus); een gelijkmatiger humeur; verhoogde concentratie en creativiteit; een beter geheugen en relativeringsvermogen; meer zelfvertrouwen, zelfkennis en vredelievendheid; grotere vergevingsgezindheid, compassie en empathie; minder angstige en onzekere gevoelens; een groter probleemoplossend vermogen en meer gevoelens van geluk, tevredenheid, verbondenheid en voldoening.

Uit experimenten op basisscholen is gebleken dat meditatie inderdaad een positief effect heeft op zowel het gedrag als op de schoolprestaties. Kinderen deden beter hun huiswerk, hadden meer controle over hun emoties en werden empatischer naar medeleerlingen. Ook konden ze zich beter concentreren en was er meer rust in de klas.

Hoogste tijd dus om na de Milennials, Generatie Z en Generatie Alpha ruim baan te maken voor de Meditatie Generatie.

Dit artikel is op 21 januari 2020 verschenen in De Limburger met als titel: ‘Aandacht voor de geest’.

 

 

 

Een pleidooi voor geestelijke hygiëne

Vandaag is een stuk van mijn hand gepubliceerd in De Limburger, een pleidooi voor geestelijke hygiëne (dat was ook mijn oorspronkelijke titel, de redactie heeft deze echter veranderd in ‘Aandacht voor de geest’).

Lichaam en geest zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden

Ik zou graag zien dat we van jongs af aan leren hoe we onszelf geestelijk gezond en fit kunnen houden zodat we de uitdagingen van het leven beter het hoofd kunnen bieden. Tegelijkertijd doen we hiermee ons lichaam een groot plezier nu de link tussen lichaam en geest ijzersterk is. Sterker nog, uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat een positieve mindset zelfs de meest bepalende factor is voor een lange, gezonde levensverwachting. Bovendien laat het placebo-effect – een pilletje zonder werkzame stof zorgt voor klachtenvermindering en soms zelf voor genezing – overtuigend zien dat de geest het lichaam kan helen, mits je er rotsvast in gelooft en een positief verwachtingspatroon koestert.

Zorg daarom zo goed mogelijk voor je geest. Neem voldoende rust en offline tijd. Dompel je onder in de natuur. Zoek zo vaak mogelijk ontspanning, liefst ook door regelmatige meditatie. Koester die momenten van oprechte aandacht en menselijke verbondenheid.

Je geest zal je dankbaar zijn.

Cadeautip: ‘Het Jaar van de Uil’

Nog op zoek naar een betekenisvol Sinterklaascadeau? Of al bezig met een zin-gevend geschenk voor Kerst? Overweeg dan Pascale’s boek ‘Het Jaar van de Uil’, een hoopvol, troostrijk en krachtig boek over een magische gebeurtenis die haar leven totaal onverwacht voorgoed heeft veranderd. Een boek over verwondering, (letterlijk) uithuilen en opnieuw beginnen. Voor iedereen die ooit is geconfronteerd met een verlies, verlies van een dierbare, je baan, je gezondheid, je thuis. Of misschien ben je jezelf wel kwijtgeraakt in de waan van de dag. Dit boek laat zien dat zelfs de grootste tegenslag een blessing in disguise kan zijn. Het beschrijft de mooiste reis van allemaal: die van het hoofd naar het hart. Met recht een boek dat licht brengt in deze donkere dagen.

Op Bol.com krijgt ‘Het Jaar van de Uil’ in 27 reviews maar liefst 4.7 sterren van de 5. Via Bol.com zijn momenteel alleen nog het e-book en een aantal (veel te dure!) tweedehandsexemplaren te koop. Nieuwe paperbackexemplaren kun je kopen via mijn website voor € 14,99 per stuk exclusief € 4,35 verzendkosten. Uiteraard kun je desgewenst een persoonlijk door Pascale gesigneerd exemplaar bestellen voor net dat beetje extra.

Bekijk hier de boektrailer:

 

Interview met professor Levenslooppsychologie Nele Jacobs (2)

In het kader van haar welzijnblogs interviewt Pascale Nele Jacobs (44), professor Levenslooppspychologie bij de Open Universiteit en in die hoedanigheid verantwoordelijk voor de master afstudeervariant Levenslooppsychologie. Haar interesse ligt vooral op het vlak van positieve geestelijke gezondheid in het dagelijks leven. Een gesprek over floreren, veerkracht en de positieve gezondheidseffecten van positieve emoties alsmede hoe eigen regie over belangrijke aspecten van ons leven ons welbevinden kan vergroten.

Waardoor wordt bepaald of we positieve emoties ervaren?

Uit onderzoek naar het ervaren van positieve emoties in het dagelijks leven bij tweelingen blijkt dat erfelijke factoren hier nauwelijks een rol in spelen. Het ervaren van positieve emoties wordt door omgevingsfactoren en context bepaald. In dat onderzoek hebben we verschillende soorten positieve emoties bij elkaar genomen. Positieve emoties kunnen immers onder andere ingedeeld worden in high arousal en low arousal positieve emoties. Met arousal bedoelen we energie. De low arousal positieve emoties brengen kalmte en rust, de high arousal positieve emoties brengen opgewektheid en uitbundigheid. Daar ik denk dat ze allemaal wel in bepaalde mate bijdragen aan dat algemeen gevoel van welbevinden zou het wel interessant zijn om per specifieke positieve emotie na te gaan in welke mate deze door erfelijke factoren en/of omgevingsfactoren beïnvloed wordt. Als positieve emoties door factoren uit de omgeving beïnvloed worden, geeft dat immers ook mogelijkheden om zelf bewust op zoek te gaan naar die positieve emoties.

Is het kunnen voeren van de eigen regie over je leven ook een factor die bijdraagt aan welbevinden?

Als mensen het gevoel hebben dat ze autonomie hebben over belangrijke aspecten van hun leven gaat dat inderdaad gepaard met meer welbevinden. Uit recent onderzoek blijkt dat het gevoel van zelf keuzes te kunnen maken fluctueert doorheen de levensloop. Op sommige momenten hebben mensen het gevoel zelf hun leven te kunnen sturen, op andere momenten is dat gevoel minder aanwezig. Het belang van autonomie over de eigen levensloop sluit ook aan bij het mensbeeld dat ik voor ogen heb. Toen ik nog studeerde werd ik getroffen door het gedachtengoed dat vorige eeuw werd ontwikkeld door Carl Rogers. Hij stelt dat het inherent is aan de mens om te streven naar zelfontplooiing.

Persoonlijke tegenslag leidt tot negatieve emoties. Als je de tegenslag weer te boven komt, heb je veerkracht. Speelt erfelijke aanleg daarin een rol?

Mensen verschillen in de mate waarin ze veerkrachtig met tegenslag omgaan. Een stukje is inderdaad genetisch bepaald maar veerkracht wordt ook beïnvloed door ervaringen uit het verleden. Onder veerkracht verstaan we psychologische flexibiliteit: ben je in staat om op basis van wat er is gebeurd jouw toekomstbeeld bij te sturen? Het gaat dan om de mogelijkheid om te kunnen accepteren wat heeft plaatsgevonden. Er bestaat de neiging om te ontkennen, te verdringen, te negeren. Maar beter is om die negatieve emoties toe te laten voor wat ze zijn. En van daaruit kun je je dan de vraag stellen hoe je je toekomstbeeld kunt reconstrueren rekening houdend met wat zich heeft voorgedaan. Sommige mensen sturen dan hun leven bij omdat ze hun prioriteiten hebben herschikt. Dat vergt moed en dingen durven loslaten. Dat is heel moeilijk, vooral als je al eerder een bepaalde stabiliteit hebt moeten loslaten doordat je een verlies hebt moeten ervaren.

Wat is het verschil tussen veerkracht en posttraumatische groei?

Posttraumatische groei is als je er sterker uit komt nadat je een trauma of een negatieve gebeurtenis hebt meegemaakt. Dat kan op spiritueel of sociaal vlak zijn, bijvoorbeeld omdat je een nieuwe ontdekking voor jezelf doet. Die groei kan zich immers in verschillende levensdomeinen voordoen. Veerkracht kan leiden tot posttraumatische groei en daar aan bijdragen. Mensen die kunnen accepteren wat heeft plaatsgevonden, mensen die mindful zijn en een optimistische kijk op de toekomst hebben zijn degenen die posttraumatische groei kunnen doormaken. Zij zien een toekomst die voor hen nog steeds waardevol is, ondanks dat wat gebeurd is. Dat vergt dat je breder kijkt naar je eigen leven.

Hoe moeten we omgaan met negatieve berichtgeving in de media zodat we ons welbevinden niet in negatieve zin laten beïnvloeden?

We zijn van nature geneigd om ons eerder te richten op negatieve dingen. Deze roepen negatieve emoties op en die blijven vaker langer hangen, dat is evolutionair zo bepaald. Maar dan kun je je realiseren dat je in staat bent om deze negatieve emoties te counteren door bewuster positieve emoties te zoeken. Zo raak je meer in balans. Laat de negatieve emoties gewoon binnen komen maar probeer daarna bewust positieve emoties op te roepen, daar moet je dan actief naar op zoek gaan. Bijvoorbeeld door naar de sportschool te gaan, een warm bad te nemen of een goede vriendin te bellen.

Geluk, wat versta jij daaronder?

Filosofen willen geluk graag vangen in een allesomvattende definitie waarbij ze denken aan vervolmaking, je potentieel ontwikkelen en zingeving. In de wetenschap willen we alles juist opdelen in kleinere meetbare stukjes. Wij kijken niet zozeer naar de term geluk maar naar de term welbevinden. Welbevinden kunnen we in drie dimensies opdelen: emotioneel welbevinden oftewel de mate waarin iemand positieve emoties ervaart, psychologisch welbevinden dat verwijst naar zingeving en sociaal welbevinden dat te maken heeft met maatschappelijke aspecten zoals deel uitmaken van een gemeenschap. Die drie dimensies hangen nauw met elkaar samen. Mensen ervaren welbevinden in verschillende mate. Ook daar speelt een genetische factor in mee. Ook is onderzocht of mensen vanuit een bepaalde blik naar hun leven kijken en of dat verschil maakt voor hun welbevinden. Kijken ze naar het heden met de ervaringen uit het verleden? Of meer met de blik naar de toekomst? Uitkomst van dat onderzoek is dat het om de balans gaat tussen beide, een vermenging tussen beide blikken is optimaal voor je welbevinden.

Waar word je zelf het gelukkigst van?

Als ik voel dat ik iets kan bijdragen aan het welbevinden en de positieve emoties van anderen.

Volgende week het laatste deel van dit drieluik!

Foto: Chris Peeters