Berichten

Interview met sportpsychologen Afke van de Wouw en Yara van Gendt over de biologische effecten van visualisaties in de sport en bij revalidatie (1)

Wat hebben Wayne Rooney, Epke Zonderland, Mark Tuitert, Dries Mertens, Pieter van den Hoogeband, Robert Lewandowski, Louis van Gaal, Erben Wennemars en Novak Djokovic met elkaar gemeen, behalve dat ze allemaal werkzaam zijn (geweest) in de topsport?

Ze gebruiken allemaal visualisatie als instrument om hun sportprestaties nog verder te verbeteren. Sportpsychologen en performance coaches Afke van de Wouw en Yara van Gendt van WOUW Performance Coaching gevestigd in het innovatiecentrum van de KNVB Campus in Zeist weten daar alles van. Een interview over de praktische toepassing én verrassende resultaten van visualisatie – het (re)creëren van een gewenste ervaring in gedachten waarbij zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van alle zintuigen – binnen de sport en de gezondheidszorg.

Afke van de Wouw (45), van origine fysiotherapeut, studeerde Bewegingswetenschappen met als hoofdrichting Sportpsychologie. Met haar bedrijf WOUW Performance Coachingwerkt ze voor sportorganisaties zoals NOC*NSF, sportbonden en NLcoach. Ook geeft ze lezingen en cursussen voor sporters, trainers, coaches en (para)medici en begeleidt ze sporters, teams en coaches met name in het voetbal.

Yara van Gendt (27) heeft een master sport- en prestatiepsychologie afgerond aan de Universiteit van Amsterdam. Daarvoor heeft ze sociale-, arbeids & organisatiepsychologie gestudeerd aan de Universiteit van Utrecht. In 2018 heeft ze de Postacademische Opleiding tot Praktijk Sportpsycholoog aan de VU afgerond wat haar de titel SPORTPSYCHOLOOG VSPN® geeft. Yara is gefascineerd door het gegeven dat succes en falen verklaard én beïnvloed kunnen worden door je brein.

De proeftuin Revalidatie in Beeld (RIB) van Behandel Centrum Brabant (een organisatie die geriatrische revalidatiezorg verleent en een samenwerking is van Volckaert, De Riethorst Stromenland en Schakelring) onderzocht of implementatie van geleide-  en motor visualisatieoefeningen binnen de Schakelring kan bijdragen aan het herstel van cliënten die een nieuwe heup en een nieuwe knie hebben gekregen. WOUW Performance Coaching maakte deel uit van deze pilot waarbij het programma bestond uit ontspanningsoefeningen (inbeelden van favoriete plek), motorische verbeeldingsoefeningen (bijvoorbeeld het in de verbeelding oproepen van een normaal looppatroon) en oefeningen gericht op het verminderen van pijn. Daartoe werd een groep van 40 cliënten die deze visualisaties deden vergeleken met een even grote groep die deze niet hadden gedaan (controlegroep). Uit het onderzoek is gebleken dat de patiënten met een knieprothese die wel hadden gevisualiseerd een tweetal testen voor wat betreft hun mobiliteit (de Timed Up& Go test: opstaan van een stoel, een stukje lopen en terugkeren naar de stoel en een 10 meter looptest) na verloop van tijd significant sneller konden uitvoeren dan de controlegroep. De groep heuppatiënten die had gevisualiseerd kon de beide testen eveneens sneller uitvoeren dan de controlegroep, zij het dat hier net niet een significant verschil werd gemeten. Ook bleek de ervaren pijn in de beide groepen die hadden gevisualiseerd significant minder dan in de controlegroep.

Naar aanleiding van de uitkomsten van dit onderzoek is het de ambitie van Behandel Centrum Brabant om het geleide visualisatie en motor imagery programma uit te breiden naar dezelfde doelgroep bij de twee andere aangesloten zorgorganisaties en te verkennen of er ook verbreding mogelijk is naar andere doelgroepen.

Alle reden dus om het gesprek aan te gaan met Afke en Yara!

‘Train your brain like a muscle’

Afke, jij hebt veel ervaring opgedaan met het coachen en begeleiden van Olympische sporters en voetballers van eredivisieclubs. Wat zijn jouw ervaringen met het toepassen van visualisatie in de sport?

Bij individuele sporten zie je dat er meer gebruik wordt gemaakt van visualisatie om prestaties te verbeteren. Dat komt omdat individuele sporten een vaststaande cyclus kennen. Deze sporters weten dus precies wat ze op welk moment moeten doen, denk dan bijvoorbeeld aan topturner Epke Zonderland. Bij een teamsport als voetbal zijn er meer, ook onverwachte, situaties denkbaar. Dan werk je met what if scenario’s, bijvoorbeeld wat als we achter komen te staan, wat als ik een penalty moet nemen enzovoorts. Bijna alle voetballers denken de avond van tevoren al na over de wedstrijd, bijvoorbeeld als ze in bed liggen, en nemen dan diverse scenario’s door. Maar daar zit niet echt structuur of training in. De Engelse voetballer Wayne Rooney (voormalig speler van Manchester United en Everton en als ex-international topscorer aller tijden, redactie)gebruikt visualisatie wel als tool om zijn prestaties te optimaliseren. Ook Nike heeft een mooi filmpje opgenomen met Bayern München voetballer Lewandowski waarin mooi wordt uitgelegd wat visualisatie is. Nike noemt dit Train your brain like a muscle. Dus je ziet wel dat visualisatie steeds vaker wordt toegepast. Voorheen was het zo dat mensen naar een sportpsycholoog gingen als ze een probleem hadden. Nu is het steeds meer aan het opschuiven naar prestaties verbeteren, bijvoorbeeld door het toepassen van visualisaties.

Wat vinden mensen ervan als visualisatie ter sprake komt?

 Afke: Ik breng visualisatie als onderdeel van prestatie, daarom noem ik visualisatie een vorm van performance coaching. Soms ervaar ik wel wat weerstand omdat mensen denken dat het zweverig is, maar als ik uitleg hoe het werkt en vertel dat prestaties erdoor verbeteren begrijpen mensen dat het praktisch toepasbaar is. Dat helpt.

Is visualisatie bij Olympische sporters inmiddels ook een vrij normale tool om prestaties te verbeteren?

Afke: Jazeker! Steeds meer sporters durven er nu ook mee naar buiten te komen. Toen ik bij NOC*NSF zat was er voor Olympische sporters ook de mogelijkheid gecreëerd om een onderdeel visualisatie te doen. Maar het is altijd aan de sporter zelf om te kijken of hij of zij het daadwerkelijk wil gebruiken.

Betreft het hier altijd een geleide vorm van visualisatie? Met andere woorden, krijgt de sporter dan iets aangereikt waarop ingesproken tekst staat die hem of haar meeneemt in de verschillende stappen tijdens zo’n visualisatie?

Afke: Ja. We hebben drie soorten visualisaties. Eentje voor peak performance (topprestaties), eentje voor recovery (herstel) en eentje voor rehab (revalidatie). Die hebben we opgenomen en op een usb-stick gezet en die stick werd uitgedeeld aan alle sporters van het Nederlandse Olympische team.  Daarbij hebben we gezien dat die sporters die er vooraf al van hadden gehoord deze visualisaties eerder daadwerkelijk gingen gebruiken dan de sporters die daar nog nooit eerder kennis van hadden genomen. Dus een zekere begeleiding en uitleg daarbij is belangrijk voor de kans van slagen, met name moeten we zorgen dat de sporters snappen hoe het werkt. Je ziet ook dat sommige sporters met de opgenomen oefeningen beginnen en vervolgens de usb-stick niet meer nodig hebben omdat ze het zelf gaan doen.

‘Voor je hersenen maakt het niet uit of je de beweging in het echt doet of dat je je inbeeldt dat je een beweging uitvoert’

Kunnen jullie uitleggen waarom visualisaties werken?

Yara: Uit onderzoek is gebleken dat het voor je hersenen niet uitmaakt of je de beweging in het echt doet of dat je je inbeeldt dat je een beweging uitvoert. In beide gevallen zijn dezelfde hersengebieden actief en in beide gevallen worden dezelfde verbindingen gelegd in je brein. Er zijn ook onderzoeken gedaan waarbij bleek dat de spierkracht toenam ten gevolge van het enkel uitvoeren van visualisatieoefeningen. Dat verbaast heel veel mensen wel, veel mensen geloven daar niks van. Maar als ze het dan echt gaan doen, zien ze dat het werkt. Zo leren ze dat ze veel vaker kunnen trainen dan alleen die keren op het veld. Visualiseren kun je immers op elk moment van de dag doen.

 

Tot zover deel 1.  Volgende week dinsdag volgt deel 2 van dit interview over de biologische kracht van visualisaties.

Het gelijk van Einstein

Einstein wist het zeker: verbeeldingskracht is belangrijker dan kennis. ‘Logica brengt je van A naar B. Voorstellingsvermogen brengt je overal.’

Onze verbeeldingskracht is een unieke menselijke capaciteit die in staat is om aantoonbare biologische effecten op ons lichaam te produceren. Die effecten lopen uiteen van alledaagse voorbeelden – als je honger hebt en  het beeld van je lievelingsmaaltijd oproept loopt het water je immers al in de mond – tot meer spraakmakende gevallen.

Zo zijn er diverse onderzoeken gedaan met behulp van elektromyografie (EMG). Daarbij worden de elektrische activiteit van de spier en de activiteit van de zenuw die de spier aanstuurt gemeten zodat jelive kunt zien welke instructies de hersenen geven aan het lichaam. EMG-onderzoeken uitgevoerd met skiërs toonden aan dat hun hersenen tijdens het enkel geestelijk oefenen van een afdaling (mental rehearsal) precies dezelfde elektrische impulsen naar de betreffende spieren stuurden als tijdens het maken van de echte bochten en sprongen. Ons brein kan namelijk vrijwel geen verschil zien tussen een situatie die je levendig in je geest oproept (zoals bij een visualisatie) en de daadwerkelijke uitvoering van een lichamelijke actie. Zodoende zet het intense verbeeldingsproces – dat levensecht lijkt – de hersenen er toe aan om alvast bepaalde chemicaliën te produceren, neurale netwerken (verbindingen tussen zenuwcellen in het brein) aan te leggen en spieren en zenuwen te ‘trainen’ voor het echte werk.

Topsportersgebruiken visualisatie om deze redenen al jaren. Bokser Muhammad Alizag in zijn verbeelding het wedstrijdverloop al helemaal voor zich. Hij rook als het ware reeds het zweet en bloed van zijn tegenstander, hoorde het publiek uitzinnig voor hem juichen en zag zichzelf door de scheidsrechter tot winnaar worden uitgeroepen lang voordat hij dit alles in werkelijkheid zou ervaren. Hij noemde dat ‘Future History’. Een recenter voorbeeld is toptennisser Novak Djokovicdie eveneens groot fan van visualisatie is.

Visualisatie leidt zelfs totfysiek waarneembare verschillen in het lichaam. Een voorbeeld hiervan is een experiment waarbij deelnemers in twee groepen werden opgedeeld; een groep ging echt naar de sportschool en trainde volgens een voorgeschreven schema met bepaalde gewichten, de andere groep volgde hetzelfde trainingsschema maar deed dit enkel met behulp van hun verbeeldingskracht. Na afloop bleek de spiermassa van de sportschoolgroep te zijn gegroeid met 30%, maar de groep die uitsluitend geestelijk had getraind liet opmerkelijk genoeg een spiergroei zien van bijna 14%.

Ander onderzoek bevestigt dit beeld. Mensen die echt bepaaldeoefeningendeden met hun pink hadden op het einde van het onderzoek 53% meer kracht in hun pink maar degenen die dat alleen in hun verbeelding hadden gedaan toonden een krachtstoename van 35% zonder letterlijk ook maar één vinger te hebben opgetild!

Deze motorische visualisatie-oefeningen worden inmiddels ook toegepast bij sommige revalidatietrajecten en leiden daar tot effectievere fysiotherapiesessies. Maar met het oog op de vergrijzing zou visualisatie ook nuttig kunnen zijn voor al die fysiek beperkte maar mentaal wel nog capabele ouderen. Spierzwakte en geringe gripkracht leiden immers tot een grotere hulpbehoefte bij dagelijkse activiteiten. Als ouderen geen lichamelijke oefeningen kunnen doen zouden ze visualisatie kunnen toepassen om hun spier- en gripkracht op peil te houden of zelfs te laten groeien. Op deze manier blijven ze langer fit, houden ze meer de eigen regie over hun leven en hebben ze minder hulp nodig waardoor ook de kosten lager worden.

Zo kan verbeeldingskracht een enorm steen-in-de-vijver effect hebben.

Had Einstein toch gelijk.

 

Dit artikel is op 1 mei 2019 gepubliceerd in De Limburger.

Nieuw artikel gepubliceerd in De Limburger: ‘Het gelijk van Einstein’.

Vandaag staat een nieuw artikel over de biologische effecten van visualisatie op het lichaam in De Limburger getiteld ‘Het gelijk van Einstein’. Veel leesplezier!

 

Workshop Gedachtenkracht Basis: Uitverkocht! Daarom extra workshop.

Er is zoveel interesse voor mijn workshop Gedachtenkracht Basis van 16 februari a.s. dat deze al helemaal vol zit. Uiteraard ben ik daar heel blij mee! Maar voor iedereen die deze workshop over de mind-body connectie toch ook graag op korte termijn zou willen volgen plan ik een extra workshop. Bij voldoende belangstelling zal ik daarom de workshop Gedachtenkracht Basis nogmaals geven op zaterdag 23 februari 2019 van 14.00 -18.00 uur in Yogastudio Yoga & More Maastricht.

Maak een fascinerende reis door de ijzersterke connectie van geest en lichaam. Tijdens deze workshop komen onder meer de volgende onderwerpen aan bod:

* Leer dat je gedachten niet vrijblijvend zijn maar een directe invloed hebben op jouw gezondheid.

* Het placebo-effect, de gezondheidsverbetering of genezing die optreedt na een neppil, nepbehandeling of nepoperatie, is het overtuigende bewijs dat de geest het lichaam kan helen. Naar het placebo-effect wordt wereldwijd wetenschappelijk onderzoek verricht, bijvoorbeeld door Ted Kaptchuk van Harvard University. In deze workshop leer je hoe dit placebo-effect precies werkt.

* Ontdek hoe jij het zelfhelende vermogen van jouw lichaam kunt activeren via affirmaties (bepaalde positieve spreuken hardop zeggen of opschrijven), meditaties en visualisaties (het zo levendig mogelijk in je geest oproepen van een bepaalde situatie, zoals bijvoorbeeld toegepast door topsporters als toptennisser en winnaar van de Australian Open Novak Djokovic).

Indien je bepaalde klachten of een bepaalde aandoening hebt zijn affirmaties, meditaties en visualisaties bij uitstek geschikt om toe te passen naast (dus niet in plaats van) jouw medische behandeling en medicatie.

Uit diverse onderzoeken is bekend dat visualisatie kan leiden tot een versterking van je immuunsysteem en een vermindering van onder andere pijn, stress, slapeloosheid, misselijkheid en andere bijwerkingen van bepaalde behandelingen. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat visualisatie de werking van reguliere medische behandeling en medicatie versterkt en leidt tot een grotere kwaliteit van leven.

Als je in de gelukkige omstandigheid bent dat je goed gezond bent, kun je deze technieken gebruiken om ook zolang mogelijk gezond te blijven. In dat geval kunnen ze, net als goede leefstijlkeuzes zoals gezond eten, niet roken en meer bewegen, bewust worden ingezet in het kader van preventie.

Meer informatie vind je op mijn website onder ‘Spreker -workshops’. Aanmelden via info@pascalebruinen.com.

Wie weet tot 23 februari a.s.!

 

Workshop Gedachtenkracht Basis

Op zaterdag 16 februari 2019 geeft Pascale van 14.00 – 18.00 uur in yogastudio Yoga & More Maastricht de workshop Gedachtenkracht Basis: een interactieve kennismaking met de verstrekkende invloed die jouw gedachten hebben op jouw gezondheid en levensverwachting.

In deze interactieve workshop deelt Pascale op een laagdrempelige manier interessante wetenschappelijke inzichten, cijfers en onderzoeken die op overtuigende wijze aantonen dat de spreuk mind over matter niet alleen waar is, maar ook de springplank kan zijn naar meer regie over je eigen gezondheid. Want de rode draad uit de nieuwste onderzoeken is dat we het overgrote deel van onze gezondheid zelf in de hand hebben. Onze mindset blijkt daarbij een cruciale rol te spelen en direct invloed te hebben op het verouderings- en ziekteproces.

Maak tijdens deze workshop een reis door de wondere wereld van de mind-body connectie! De verbinding tussen onze geest en ons lichaam blijkt nog inniger te zijn dan we lange tijd hebben aangenomen. Pascale neemt je mee op een innerlijke expeditie naar fascinerende fenomenen zoals:

* het placebo-effect: het geloof in de werking van een neppil, nepbehandeling of nepoperatie leidt tot verbetering van gezondheidsklachten en in extreme gevallen zelfs tot volledige genezing;

* het nocebo-effect: het geloof dat een medicament, behandeling of operatie niet zal werken leidt tot negatieve gezondheidseffecten en in extreme gevallen zelfs tot overlijden;

* de feedback loop: al jouw cellen luisteren 24/7 naar alle signalen die zowel van buitenaf als van binnenuit komen. Daar horen gedachten en emoties ook bij. Cellen reageren vervolgens op de aard van je gedachten en emoties. In zekere zin word je zo wat je denkt;

* biofeedback: als je bewust bepaalde intenties zendt naar delen van je lichaam, blijk je in staat te zijn om het lichaam hiernaar te laten luisteren;

* neuroplasticiteit: de natuurlijke aanpassingsmogelijkheid van je hersenen waardoor niets hoeft te blijven zoals het is;

* mental rehearsal en visualisatie: als je in je geest levendige beelden oproept van een situatie leidt dit tot fysiek waarneembare verschillen in je lichaam;

* leer hoe je je eigen placebo kunt zijn aan de hand van Pascale’s ervaringen toen zij moest toeleven naar een zware operatie waarbij het erop of eronder kon zijn. Dankzij meditaties, visualisaties en affirmaties heeft ze zichzelf zodanig voorbereid op een goede afloop zonder pijn en met een snel herstel dat ze vervolgens inderdaad de best mogelijke uitslag kreeg, postoperatief geen enkele pijnstilling nodig heeft gehad en zeer gauw weer aan de slag was.

Na deze workshop zul je nooit meer op dezelfde manier naar je geest en lichaam kijken! Je zult voorzien zijn van voldoende bagage om zelf actief aan de slag te gaan met de geleerde principes zodat je jouw gezondheid in de meest positieve richting kunt sturen.

Wanneer: zaterdag 16 februari 2019 van 14.00-18.00 uur (inloop vanaf 13.30 uur)

Waar: Yogastudio Yoga & More Maastricht, Niels Bohrstraat 32 in Maastricht

Kosten: € 59,95 exclusief BTW (€72,54 inclusief BTW)  inclusief water/koffie/thee met een versnapering en een (desgewenst gesigneerd) exemplaar van Pascale’s boek ‘Het Jaar van de Uil’.

Aanmelden: via info@pascalebruinen.com

LET OP: aanmelding is pas definitief als betaling binnen is.

Plaatsen zijn beperkt, weer er dus snel bij!