Ik geloof dat een van de grootste obstakels voor onze gezondheid onze zucht naar gemak is. Gemaksvoedsel. E-bikes en fat bikes in plaats van gewone fietsen. Bladblazers in plaats van een riek. De lift nemen in plaats van de trap. Of het te vroeg in gebruik nemen van ondersteunende middelen zoals een wandelstok, rollator, rolstoel, scootmobiel of een sta-op stoel.

Dit laatste voelt enigszins dubbel omdat veel ouderen juist dankzij deze middelen een grotere actieradius hebben, veiliger over straat kunnen en hun zelfstandigheid én sociale contacten langer kunnen behouden. Al deze effecten zijn uiteraard heel positief. Toch is het opletten geblazen omdat het té snel in gebruik nemen hiervan juist ervoor zorgt dat mensen (nog) minder beweging krijgen. Dit heeft directe negatieve gevolgen voor o.m. hun spier- en botmassa, hart- en vaten, gevoel voor evenwicht én voor hun hersengezondheid en cognitie.

Daarnaast zijn slecht (bijvoorbeeld te laag) afgestelde hulpmiddelen zoals een wandelstok of rollator een van de oorzaken waarom ouderen steeds meer voorovergebogen gaan lopen. Uiteindelijk zijn rug en nek door deze verkeerde houding zo kromgetrokken dat ze niet meer recht worden. Dit is niet alleen zeer slecht voor deze lichaamsdelen, maar kan ook bijdragen aan minder lucht krijgen, slechter overzicht tijdens het lopen waardoor het valrisico juist weer toeneemt en verlies van zelfstandigheid. Mijn moeder weet daar helaas alles van.

Ook mijn inmiddels overleden vader heeft toegegeven dat hij te vroeg in een rolstoel is gaan zitten omdat lopen met een stok of rollator pijn deed en te veel moeite kostte. Volgens eigen zeggen ‘zijn grootste inschattingsfout ooit’. Want met spieren is het use them or lose them. Toen hij eenmaal in de rolstoel zat, bewoog hij helemaal niet meer. Hij werd almaar strammer. In- en uitstappen in een auto werd een regelrechte ramp, alles deed hem steeds meer pijn. Door het vele zitten in dezelfde scheve houding kreeg hij op een gegeven moment zijn benen zelfs niet meer van elkaar. Ook kon hij zijn voeten nauwelijks nog optillen. Dit betekende dat ik hem niet meer met de auto kon komen ophalen.

Na enige overreding had ik hem zover gekregen dat hij instemde met intensieve fysiotherapie aan huis. Een aantal weken later liet hij triomfantelijk zien dat hij zijn benen weer zelfstandig uit elkaar kon doen en was hij zelfs weer in staat om – achter de rollator – de nodige pasjes in de gang te zetten. Ik was razend trots op hem. De eerstvolgende keer dat ik hem kwam ophalen voor een etentje bij ons thuis, zag ik tot mijn grote vreugde dat hij ook veel beter zijn voeten kon optillen zodat hij gemakkelijker de auto in- en uit kon stappen. Helaas is hij er na een tijdje weer mee gestopt omdat hij de oefeningen te belastend vond. Vanaf dat moment ging zijn conditie in rap tempo achteruit. Achteraf gezien heeft die rolstoel eerder dan nodig het begin van zijn einde ingeluid.

In deze gevallen dient gemak dus juist niet de (oudere) mens, integendeel. Voor een duurzame gezonde leefstijl moet je moeite doen.

Vanuit dezelfde gedachte heeft een geriater ook ooit een lans gebroken om niet langer op te staan voor ouderen in het openbaar vervoer. Niet omdat hij geen respect voor ze heeft, maar omdat dit juist het verkeerde signaal afgeeft. Enerzijds omdat het negatieve ouderdomsstereotypen – dat alle ouderen zwak zijn bijvoorbeeld – bevestigt en anderzijds een gemiste kans is om hun spieren en evenwicht te trainen.

Beter is het dus om zo lang als het medisch verantwoord is zelf te blijven bewegen, individueel of in een groep. Zo kunnen ouderen tot op hoge leeftijd mobiel blijven en hun spiermassa op peil houden.

Dat dit zo werkt weet ik uit de wetenschap achter de Blauwe Zones, die gebieden op de wereld waar een bovengemiddeld aantal gezonde en fitte 100-plussers wonen. En ik heb het zelf in de zomer van 2023 gezien tijdens een vakantie in Toscane. In het ene na het andere middeleeuwse dorpje liepen de ouderen zelf zonder enige ondersteuning steile straatjes en trappen omhoog en omlaag, vaak met boodschappentassen in de hand. Eenvoudigweg omdat ze die weg iedere dag blijven bewandelen.

Letterlijk en figuurlijk de weg van de meeste weerstand.